Araç değer kaybı tazminatı, araç sahiplerinin hayatın olağan akışı içerisinde karşılaşması muhtemel bir trafik kazası sonucunda talep edebileceği tazminat türlerinden biridir. Yaşanılan küçük veya orta çaplı hasara sebebiyet veren trafik kazaları, araç sahiplerinin ciddi maliyetlere katlanmasına neden olabilmektedir. Bu noktada araç sahiplerinin haklarını bilmesi büyük önem taşımaktadır.
Bu kapsamda zorunlu trafik sigortası (ZMMS), olası bir kaza ihtimaline karşı araç sahiplerine güvence sunar. Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMMS), 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 91. maddesi uyarınca motorlu araç işletenlerinin yaptırmakla yükümlü olduğu zorunlu bir sigortadır. Bu sigorta, sigortalının değil, üçüncü kişilerin uğradığı zararları karşılamayı amaçlar.
Dolayısıyla trafik kazasında asli kusurlu olmayan veya daha az kusurlu olan tarafın aracında meydana gelen değer kaybı ya da onarım giderleri, kusurlu aracın ZMMS sigortacısından talep edilebilir. Burada önemli olan, kazanın meydana gelmesinde talepte bulunacak araç sürücüsünün asli kusurlu olmamasıdır.
Trafik kazalarında kusur oranı, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve Karayolları Trafik Yönetmeliği’nde belirtilen kuralların ihlaline göre belirlenmektedir. Kaza tespit tutanağına göre kazanın oluş şekli ve anlatımlar, araç sürücülerinin kusurlarının belirlenmesinde doğrudan etkilidir. Bu nedenle kaza tespit tutanağı, özenle hazırlanması gereken önemli bir belgedir.
Kaza tespit tutanağı trafik polislerince düzenlenebileceği gibi, sürücüler için önceden hazırlanmış formların doldurulması suretiyle de oluşturulabilmektedir. Genellikle ufak çaplı maddi hasarlı kazalarda taraflar arasında tutanak doldurularak imzalanmaktadır. Ayrıca Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi tarafından geliştirilen Sigortam360 mobil uygulaması üzerinden de dijital kaza tespit tutanağı oluşturulabilmektedir.
Kusur belirlemesinde tutanağın önemi büyük olduğundan, tutanak düzenlenirken yapılan hatalar ciddi hak kayıplarına yol açabilmektedir. Hatalı düzenlendiği düşünülen tutanaklara karşı itiraz hakkı bulunmaktadır. Kaza tespit tutanağına itiraz süresi 5 gündür. İtirazlar, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi’nin resmî internet sitesinde yer alan “Kaza Tespit Tutanağı Sorgulama ve İtiraz” bölümünden yapılabilmektedir.
Trafik kazası sonucu meydana gelen ölüm veya bedensel yaralanmalar bu yazının kapsamı dışında olup, yazımız yalnızca trafik kazası nedeniyle araçta meydana gelen maddi zararları ele almaktadır.
Bu kapsamda araç sahibinin uğrayabileceği başlıca zararlar şunlardır:
Aracın tamir ve parça değişim masrafları
Aracın onarımda kaldığı sürede araç mahrumiyet bedeli (ikame araç bedeli)
Araç değer kaybı
Uygulamada araç tamir masrafları ve parça değişim bedelleri çoğunlukla sigorta şirketi tarafından doğrudan servise ödenmektedir. Bu nedenle bu zarar kalemi genellikle dava konusu edilmemektedir.
Araç mahrumiyet bedeli, aracın tamirde kaldığı süre boyunca kullanılamamasından doğan ekonomik zararı ifade eder. Bu zarar kalemi ZMMS kapsamında olmayıp, kusurlu araç sahibi veya sürücüsünden talep edilebilmektedir.
Araç değer kaybı ise, aracın onarım görmesi nedeniyle ikinci el piyasa değerinde meydana gelen düşüşü ifade eder.
Araç değer kaybı, bir aracın kaza sonrası onarılmış olmasına rağmen piyasa değerinde meydana gelen azalmayı ifade eder. Kaza geçiren bir araç, ne kadar iyi onarılırsa onarılsın, “hasarsız” bir araca kıyasla daha düşük bir piyasa değerine sahip olur.
Değer kaybının hesaplanmasında; aracın markası, modeli, yaşı, kilometresi, daha önce hasar görüp görmediği, kazanın niteliği ve onarım şekli dikkate alınır. Orijinal parça yerine muadil parça kullanılması, değer kaybını artıran unsurlardan biridir. Muadil parça kullanımı halinde sigorta şirketinin araç sahibini bilgilendirmesi gerekmektedir.
Araç değer kaybı, Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları’nda belirtilen formül esas alınarak hesaplanmaktadır.
Araç değer kaybı talebinde bulunabilmek için öncelikle sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması zorunludur. Sigorta şirketinin başvuruya 15 iş günü içinde cevap vermemesi veya eksik ödeme yapması hâlinde Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir ya da adli yargıda dava açılabilir.
Tahkim süreci, daha hızlı ve daha az masraflı olması nedeniyle uygulamada sıkça tercih edilmektedir. Ancak tahkimde inceleme dosya üzerinden yapıldığından, tüm belgelerin eksiksiz ve doğru şekilde sunulması büyük önem taşır.
Trafik kazası, hukuken haksız fiil olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle araç değer kaybı talepleri, kaza tarihinden itibaren 2 yıl içinde ileri sürülmelidir. Her hâlükârda bu süre, kaza tarihinden itibaren 10 yıl ile sınırlıdır.
Yargıtay kararlarına göre araç değer kaybı, sigorta şirketinin ZMMS kapsamındaki sorumluluğuna dâhildir. Aracın yaşı ve kilometresi, değer kaybının tamamen reddi için tek başına gerekçe oluşturmaz. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin kararlarında, yüksek kilometreli ve eski araçların dahi değer kaybına uğrayabileceği açıkça ifade edilmiştir.
Zorunlu trafik sigortası, trafik kazası sonrası üçüncü kişilerin zararlarını teminat altına alır. Bu kapsamda araç değer kaybı, sigorta şirketinden talep edilebilecek önemli bir zarar kalemidir. Sigorta şirketine yapılan başvuruya rağmen ödeme yapılmaması hâlinde tahkim veya dava yoluna başvurulabilir.
