Malulen emeklilik, mevzuatta yer aldığı adıyla malullük aylığı; belirli sağlık sorunları nedeniyle çalışma gücünü kaybeden bireylerin yararlanabileceği bir sosyal güvenlik hakkıdır. Bu uygulamanın amacı, bireylerin yaşamlarını insana yakışır şekilde sürdürebilmelerine katkı sağlamaktır.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre;
Hizmet akdine tabi çalışanlar ile kendi adına ve hesabına bağımsız çalışan sigortalıların çalışma gücünün veya iş kazası ya da meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az %60’ını, kamu görevlileri açısından ise görevlerini yapamayacak derecede meslekte kazanma gücünü kaybettiğinin Kurum Sağlık Kurulu tarafından tespit edilmesi hâlinde sigortalı malul sayılır.
En az 10 yıl sigortalı olmak ve toplam 1800 gün uzun vadeli sigorta kolları primi ödemiş olmak
Muhtaç derecede malul olduğuna karar verilmişse, sigortalılık süresi aranmaksızın 1800 gün primin bildirilmiş olması
Çalışma gücü ve meslekte kazanma gücünün en az %60’ının kaybedilmiş olması
Malulen emekliliğe neden olan hastalığın, sigortalı olarak işe başlama tarihinden sonra ortaya çıkması
4/1-b (Bağ-Kur) kapsamındaki sigortalıların prim ve prime ilişkin borçlarının bulunmaması
Kuruma yazılı dilekçe ile başvurulması
Malulen emeklilik başvurusu, sigortalının bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü ya da Sosyal Güvenlik Merkezine yazılı dilekçe ile yapılır. Başvuru sonrası sağlık kurullarınca düzenlenen raporlar incelenir ve Kurum Sağlık Kurulu, sigortalının maluliyet şartlarını taşıyıp taşımadığına karar verir.
Sağlık Kurulu raporu sonucunda malulen emeklilik talebi reddedilebilir. Bu durumda öncelikle Yüksek Sağlık Kurulu’na itiraz edilir. İtirazın da reddedilmesi hâlinde, İş Mahkemeleri’nde maluliyet tespit davası açılması mümkündür. Açılan dava sonucunda malulen emekliliğe hak kazanıldığına karar verilebilir.
Hastalığın sigorta başlangıcından önce mevcut olması veya doğuştan gelmesi hâlinde de sağlık kurulu talebi reddedebilir. Bu durumda da iş mahkemelerinde dava açma hakkı saklıdır.
Maluliyet davalarında görevli mahkeme İş Mahkemeleridir. Davanın sonuçlarına ve maluliyet tespitine bu mahkemeler karar verir.
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 6. maddesine göre yetkili mahkeme:
Davalı gerçek veya tüzel kişinin yerleşim yeri mahkemesi,
İşin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi,
Davalı birden fazla ise bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesi,
İş kazasından doğan davalarda ise iş kazasının meydana geldiği yer veya zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesidir.
5510 sayılı Kanun’un 27. maddesine göre;
Malul sayılmaya esas alınan rapor tarihi, yazılı başvuru tarihinden önce ise aylık başvuru tarihinden, rapor tarihi sonra ise rapor tarihini takip eden ay başından itibaren bağlanır.
Yargıtay 21. Hukuk Dairesi
2019/4095 E. – 2019/5244 K.
